To nie był zwyczajny wyścig kolarski. Każde zawody kolarskie mają jakąś cechę charakterystyczną, a dla Critérium des As była to jazda za tandemami/dernami.
Critérium des As można nieco porównać z kryteriami, które obecnie odbywają się już po właściwym sezonie szosowym. W tym wypadku kolarze startowali także na koniec roku. To organizatorzy zapraszali sportowców do występów. I tak na podstawie 61 edycji można ułożyć mocną obsadę zwycięzców i uczestników wyścigu.
Udział na zaproszenie to nie jedyna wyjątkowa cecha tej imprezy. Kolarze jeździli za tandemami czy motocyklami, co dodawało atrakcyjności rywalizacji. Wprowadzało też więcej zamieszania. W ostatnich latach jazdę za motocyklem możemy kojarzyć z torowych sześciodniówek, które jeszcze kilka sezonów temu były transmitowane przez Eurosport. W przeszłości taka forma jazdy była stosowana częściej.
Początek historii
W 1920 roku odbył się wyścig Critérium de la résistance, który uznawany jest za pierwowzór Critérium des As. Zwycięzca – Louis Mottiat z Belgii wygrał z czasem prawie 57 godzin, a do przejechania było ponad 1200 kilometrów z Bordeaux do Paryża i z powrotem.
Kolejna edycja, już pod nazwą Critérium des As odbyła się rok później na torze wyścigowym Longchamp w Paryżu. Kolarze startujący w wyścigu 24 września mieli do pokonania 27 okrążeń po torze liczącym 3,6 kilometra. Dystans był więc znacznie mniejszy niż w poprzednim wyścigu. Zmieniał się także sposób pomagania kolarzom. W edycji z 1921 roku tempo dyktowali inni cykliści, ale tylko na niektórych rundach. Dopiero w 1947 roku postawiono na tandemy, rowery trzyosobowe, a jeszcze później na derny znane nam z wyścigów keirin.
Wspomnianą w powyższym akapicie edycję z 1921 roku wygrał Philippe Thys, który rok wcześniej wygrał Tour de France. Belg wyprzedził swojego rodaka Rene Vermandela (triumfatora Wyścigu Dookoła Flandrii) oraz Francuza Henriego Pelissiera (triumfatora Paryż-Roubaix). Rok później triumfował Vermandel, a dwie kolejne edycje padły łupem innego Belga – Julesa Van Hevela.
Dopiero rok później Francuzi doczekali się pierwszego zwycięstwa swojego kolarza. W 1925 roku okazał się nim mistrz kraju Achille Souchard. Seria francuskich wygranych trwała kilkanaście lat. Trójkolorowi potrafili zająć całe podium, a wyścig cieszył się bardzo dużą popularnością. Przy trasie gromadziło się nawet 6 tysięcy osób. W 1938 roku francuską passę przerwał Holender Gerrit Schulte.
Wyścig rozegrany nawet w czasie II wojny światowej. W latach 1939-46 odbyła się jedna edycja – w 1943 roku. Na torze Longchamp znajdowały się działa przeciwlotnicze. Tamten wyścig organizował Rene De Latour – francuski dziennikarz, o którym wspominaliśmy w poprzedniej części o Manx Premier Trophy.
Rekordzista i legendy
Po II wojnie światowej wśród najlepszych zawodników możemy znaleźć wiele gwiazd kolarstwa. Powojenne lata to triumfy głównie dwóch kolarzy – Louisona Bobeta i Rik Van Steenbergena. Pierwszy z nich wygrał w 1949 i 1950, a potem ponownie dwa razy z rzędu w 1953 i 1954 roku. W dwóch ostatnich edycjach triumfował jako najlepszy kolarz Tour de France. W 1954 roku na Critérium des As kontynuował passę zwycięstw, gdyż obok Wielkiej Pętli został także mistrzem świata.
Bobet jednak nie mógł się pochwalić mianem najlepszego kolarza w liczbie zwycięstw w Critérium des As. Jego wyczyn pobił Rik Van Steenbergen. Belg triumfował aż pięciokrotnie. Po raz pierwszy w 1948 roku. Rok później nie wiemy, czy startował czy zabrakło go na podium, gdyż w dostępnych wynikach podanych jest tylko trzech czołowych kolarzy. W 1951 roku Van Steenbergen wyprzedził Bobeta, ale przegrał z Hugo Kobletem. W kolejnej edycji po czterech latach znów okazał się najlepszy. Sukces powtórzył jeszcze w 1955, 1957 jako świeżo upieczony mistrz świata oraz w 1958 roku. Obok pięciu zwycięstw tyle samo razy uplasował się na drugim miejscu. Belga można spokojnie nazwać legendą Critérium des As.
Do wyczynu Rik Van Steenbergena zbliżył się jeszcze Jacques Anquetil. Znakomity Francuz wygrał na torze Longchamp w 1959, 1960, 1963 i 1965 roku. Tylko raz, w 1963 roku triumfował, będąc jednocześnie zwycięzcą Tour de France. W 1959 roku potrafił znaleźć sposób na Rik Van Steenbergena, który zajął drugie miejsce. Tak jak Louison Bobet, odniósł cztery zwycięstwa.
Wyścig bez Kanibala? W żadnym wypadku
W 1967 roku zmieniło się miejsce rozgrywania wyścigu. Kolarze ścigali się w Lac Daumesnil. I tutaj do listy triumfatorów dopisujemy kolejne wielkie nazwisko – Eddy’ego Merckxa. Potem wyścig na dwie edycje przeniósł się do Le Havre, gdzie triumfowali Felice Gimondi i Walter Godefroot. Kryterium wróciło do Lac Daumesnil i tam znowu najlepszy był Merckx. „Kanibal” dokonał jeszcze innej ważnej rzeczy, triumfując jako jedyny w dwóch lokalizacjach. W 1974 roku wygrał w Nogaro. Rok wcześniej wyścig rozegrano w holenderskim Tilburgu. Tam najlepszy był Gerben Karstens przed Gimondim i Merckxem.
Eddy Merckx jeszcze później chciał się pokusić o zwycięstwo w Holandii. W edycji z 1976 roku w Valkenburgu przegrał tylko z Eddym Maertensem. Miejsce rozgrywania Critérium des As zmieniało się później kilkukrotnie. W La Defense dwa razy z rzędu triumfował Joop Zoetemelk. W 1982 roku przyjechał tutaj po odniesieniu czwartego z pięciu zwycięstw w Tour de France – Bernard Hinault – i triumfował. Rok później w Genewie (kolejne ciekawe miejsce na mapie Critérium des As) zwyciężył mistrz świata Greg Lemond.
Następnie rywalizacja przeniosła się do Montreuil-sous-Bois. To miejsce rozgrywania wyścigu spodobało się Seanowi Kelly’emu. Irlandczyk wygrał tam trzy edycje z rzędu na pięć wszystkich rozgrywanych. W 1990 roku wyścig zmienił nazwę na Route d’Or des As. Wygrał Gilbert Duclos-Lassalle. I tak to wszystko się zakończyło, gdyż imprezy już nie kontynuowano.
Aleja sław
Critérium des As może pochwalić się 70-letnią historią i niezwykle ciekawą formą. Znakomici kolarze chętnie przyjmowali zaproszenia od organizatorów i ścigali się za dernami. Wśród zwycięzców oprócz wspominanych: Rika Van Steenbergena, Eddy’ego Merckxa, Jacquesa Anquetila, Louisona Bobeta czy Seana Kelly’ego są także Raymond Poulidor, Laurent Fignon, Roger De Vlaeminck i Francesco Moser. Na podium stali także: Fausto Coppi, Jan Raas i Adrie van der Poel. Taką listą mogą pochwalić się tylko największe wyścigi.
W internecie można znaleźć kilka archiwalnych materiałów z Critérium des As. Poniżej jeden z nich.
źródło: ProCyclingStats, Memoire du Cyclisme, Wikipedia
